स्थानीय जनसहभागीताको माध्यमबाट मात्र कुनै पनि बिकास कार्यक्रमहरु दिगो र उक्त समुदायको बिकास हुने तथ्यलाई सकार्दै ललितपुर उप-महानगरपालिकाले २०५० सालदेखि सामुदायिक बिकास शाखाको स्थापना गरी बिभिन्न सामुदायिक बिकास कार्यक्रमहरु संचालन गर्दै आईरहेको छ। यो कार्यक्रम बिशेष गरि ललितपुर उप-महानगरपालिका क्षेत्र भित्रका बेरोजगार, निम्न आय भएका, सेवा सुबिधाबाट बन्चित, पिछडिएका र जोखिमपर्ण जीवन बिताईरहेका महिला तथा बाल बालिकिहरुको लागी लागु गरिएको हो।
कार्यक्रमका उद्देश्यहरु
- सामुदायिक समूहहरु गठन गर्ने र ति समूहहरुलाई तालिम दिने। सामुदायिक समूहहरुलाई बिकास क्रियाकलापहरुको पहिचान, योजना तर्जुमा, कार्यान्वयन र व्यवस्थापन गर्न सक्षम बनाउने।
- नगर बिकासको लागी समुदायले खेल्नु पर्ने भूमिका तथा समुदायको जिम्मेवारी वारेमा समुदायका सदस्यहरुमा जनचेतना जगाउने।
- महिला शशक्तिकरणको लागी बिभिन्न कार्यक्रमहरु संचालन गर्ने।
- बाल क्षमता अभिवृद्धि गर्न बिभिन्न कार्यक्रमहरु संचालन गर्ने।
- नगरवासीको स्वास्थ्य सुधारको लागि स्वास्थ्य र सरसफाई वारेमा जनचेतना जगाउने।
- बाल मृत्युदर तथा मातृ मृत्युदर कम गर्न मातृशिशु स्वास्थ्य सेवा उपलव्ध गराउने।
- नगरवासीलाई आधारभूत स्वास्थ्य सेवा उपलव्ध गराउने।
ललितपुर उप-महानगरपालिकाले सामूदायिक विकास शाखा मार्फ देहाय बमोजिमका सामूदायिक विकास कृयाकलापहरु संचालन गर्दै आएको छ ।
१. सामूदायिक समूह गठन तथा परिचालनः
महिलाहरुलाई आर्थिक कृयाकलापमा संलग्न गर्राई सवल, सक्षम र आत्म निर्भर बनाउन २०५४ साल देखि महिला समूहहरु (मा पुचः) गठन गरी बचत संकलन तथा परिचालन गर्ने गरिएको छ । यसरी संकलन गरिएको बचत रकम समूह भित्रकै सदस्यलाई ऋण प्रवाह गरी यसबाट सानो तिनो व्यवसाय संचालन गर्ने गरेका छन् ।
- महिला बचत समूह संख्या (हाल) ४५
- समूहका सदस्य संख्या १७००
- कूल वचत रकम रु. ४२,००,०००/- -करिव)
२. सीप विकास तालिमः
महिलाहरुलाई स्वरोजगारको माध्यमबाट आर्थिक रुपले सक्षम बनाई आत्म निर्भर बनाउन २०५० साल देखि विभिन्न सिपमूलक तालिम प्रदान गर्ने गरिएको छ । ती तालिमहरु यस प्रकार रहेका छन् ।
- साधारण सिलाई
- स्पेशल सिलाई
- वुनाई
- केशश्रृङ्गार
- खाद्य प्रशोधन
- वेकरी
- हाते इव्रोईडरी
- कम्प्युटर
- अगरवत्ती/धुप
- मैनवत्ती
- फूल तथा खेलौना
- साबुन वनाउने
- च्याउ खेती
- फ्लोरी कल्चर
- फेब्रिक पेन्टिङ्ग झोला बनाउने
यसरी तालिम प्राप्त महीलाहरुलाई पेशागत र व्यावसायिक रुपमा अगाडी बढाउन उद्यमी महिलाहरु द्वारा उत्पादित तथा संकलित सामग्रीहरुलाई बजारसम्म पुर्याउनु सहयोग गर्ने उद्देश्यले समय समयमा हुने विभिन्न प्रदर्शनी तथा मेलामा ललितपुर उप-महानगरपालिकाले त्यस्ता सामाग्रीहरु प्रदर्शनी तथा विक्री गर्न सहयोग गर्दछ । यसरी हाल सम्म सीप विकास तालिम प्राप्त महिलाहरुको संख्या ६३५० पुगेको छ ।
३. वाल प्रतिभा विकास कार्यक्रमः
वालवालिकाहरुको प्रतिभा र क्षमता विकास गर्नको लागि र वाल वालिकालाई आफ्नो खेर गएको समय सृजनात्मक र सामूदायिक कार्यमा लगाउने उद्देश्यले वाल समूह -मचा पुचः) गठन गरी परिचालन गरिएको छ । हाल सम्म २५ वटा वाल समूहहरुमा लगभग ४०० सदस्य संख्या आवद्ध भई कार्यरत छन् । वाल समूह परिचालनका लागि वाल समूहकै सकृयतामा निम्न कार्यक्रमहरु संचालन गर्ने गरिएको छ ।
- चित्रकला प्रतियोगिता
- वक्तृत्वकला प्रतियोगिता
- हाजिरी जवाफ प्रतियोगिता
- हिज्जे प्रतियोगिता
- नृत्य प्रतियोगिता
- संगीत प्रतियोगिता
- नाटक प्रतियोगिता
- व्याटमिण्टन प्रतियोगिता
- वातावरण सरसफाई कार्यक्रम
४. क्षमता अभिवृद्धि कार्यक्रम
सामूदायिक विकास कृयाकलाप अर्न्तगत गठित विभिन्न समूह तथा समितिको संस्थागत क्षमता विकास तथा व्यक्तित्व विकास गर्ने उद्देश्यले वि.सं. २०५० साल देखि समूहको आवश्यक्ता र माग अनुसार देहाय बमोजिमका विभिन्न किसिमका क्षमता अभिवृद्धि तालिम प्रदान गरिन्छ ।
- वक्तृत्व विकास तालिम
- नेतृत्व विकास तालिम
- उद्घोषण तालिम
- वचत तथा ऋण आधारभूत तालिम
- उद्यमशील विकास तालिम
- समूह व्यवस्थापन तालिम
- वाल अधिकार
- महिला सशक्तिकरण
हालसम्म यस्तो क्षमता अभिवृद्धि तालिम लगभग ३००० जनालाई प्रदान गरि सकिएको छ ।
५. फोहर मैला व्यवस्थापन तथा न्यूनिकरण कार्यक्रम
ललितपुर नगर क्षेत्र भित्रका प्रत्येक घरवाट उत्पादन हुने फोहर मैलालाई न्यूनिकरण गर्न र व्यक्ति वानी व्यहोरामा परिवर्तन गरी सुधार ल्याउन व्यापक जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यले समुदायमा गठित विभिन्न महिला समूहहरुलाई फोहर मैला न्यूनिकरण, पुनःप्रयोग र कच्चा पदार्थको रुपमा पुनःप्रयोग (3R= Reduce, Reuse and Recycle) बारे तालिम दिई फोहर मैलाबाट कम्पोष्ट मल बनाउन प्रोत्साहन गर्ने गरिएको छ । हाल सम्म नगर भित्र ६०० कम्पोष्ट वीन वितरण गरिसकिएको छ ।
६. अनौपचारिक शिक्षा कार्यक्रम
समूदायमा गठित विभिन्न महिला तथा वाल समूहहरुमा देहाय वमोजिको अनौपचारिक शिक्षा कार्यक्रम संचालन गर्ने गरिएको छ ।
- वाल कक्षा
- प्रौढ साक्षरता कक्षा - ६ महिने
- साक्षरोत्तर कक्षा - ४ महिने
- वाल विकास केन्द्र - ४ वटा (३-५ वर्षउमेर समूहका)
७. गरिवी निवारण कार्यक्रमः
- वचत संकलन तथा ऋण प्रवाह कार्यक्रम
- सीप विकास तालिम
- अनौपचारिक शिक्षा
यी माथि उल्लेखित कार्यक्रमहरु संचालन गरी स्व रोजगारको माध्यमबाट आय आर्जन गरी गरिवी निवारणमा सहयोग पुर्याउने प्रयत्न गरिएको छ ।
८. जनजागरण कार्यक्रम
समूदायको माग र आवश्यक्ता अनुसार समूदाय संग समसामयिक विषयहरु वारे सुसूचित गराउने उद्देश्यले देहायका विषयहरुमा जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने कार्यक्रम सञ्चालन गरिदै आएको छ ।
- फोहर मैला न्यूनिकरण
- वाल अधिकार
- वालयौन शोषण नियन्त्रण
- स्वास्थ्य शिक्षा (प्राथमिक उपचार)
- कानूनी शिक्षा
- घरेलु वाल श्रम
- व्यक्तिगत घटना दर्त
माथी |
